Ana plata alanda nələrə diqqət yetirmək lazımdır?

Ana plata kompüterin əsas hissələrindən biri olduğu üçün seçim zamanı sistemdə istifadə olunacaq digər komponentlərlə uyğunluğa diqqət etmək lazımdır. Düzgün seçilmiş ana plata kompüterin daha stabil işləməsinə və gələcəkdə yenilənməsinə imkan verir.

Prosessor uyğunluğu

Ana plata seçərkən ən vacib amillərdən biri prosessorun istifadə etdiyi socket və chipset dəstəyidir. Hər bir prosessor yalnız müəyyən socket növləri ilə işləyə bilir və uyğun olmayan socketə malik ana platada istifadə edilə bilməz.

Intel və AMD prosessorları fərqli platformalara malikdir. Məsələn, Intel prosessorları LGA1700 və ya LGA1851 kimi socketlərdən istifadə etdiyi halda, AMD Ryzen prosessorları əsasən AM4 və AM5 platformalarında işləyir. Bundan əlavə, eyni socketə malik prosessorların hamısı bütün ana platalar tərəfindən dəstəklənməyə bilər. Bu səbəbdən chipset uyğunluğu da yoxlanılmalıdır.

RAM dəstəyi

Ana platanın dəstəklədiyi RAM növü vacib amildir. Müasir modellərdə əsasən DDR4 və DDR5 yaddaşlardan istifadə edilir. DDR5 yaddaşlar DDR4 ilə müqayisədə daha yüksək tezliklər, daha böyük məlumat ötürmə sürəti və daha yaxşı enerji səmərəliliyi təqdim edir. Buna görə də yeni nəsil sistemlərdə DDR5 dəstəyi olan ana platalara maraq artır. Bununla belə, DDR4 yaddaşlar hələ də qiymət-performans baxımından geniş istifadə olunur.

PCI Express slotları

PCI Express (PCIe) slotları videokartlar və digər genişləndirmə kartlarının ana plataya qoşulmasını təmin edən vacib interfeyslərdən biridir. Ana plata seçərkən PCIe slotlarının sayı, növü və versiyası nəzərə alınmalıdır, çünki bu xüsusiyyətlər sistemin genişləndirmə imkanlarına və gələcək yenilənmələrə birbaşa təsir edir.

Müasir videokartların əksəriyyəti PCIe x16 yuvasından istifadə edir. Bu yuva yüksək məlumat ötürmə sürəti təqdim etdiyi üçün oyun, qrafik dizayn, video montaj və digər performans tələb edən işlərdə vacib rol oynayır. PCIe texnologiyası müxtəlif versiyalarda mövcuddur. PCIe 3.0, PCIe 4.0 və PCIe 5.0 kimi yeni nəsil standartlar əvvəlki versiyalarla müqayisədə daha yüksək məlumat ötürmə sürəti təqdim edir.

M.2 və SATA dəstəyi

Yaddaş qurğularının qoşulması üçün ana platanın təqdim etdiyi M.2 və SATA bağlantı imkanları diqqətlə yoxlanılmalıdır. Bu interfeyslər SSD və HDD kimi yaddaş qurğularının sistemə qoşulmasını təmin edir və kompüterin ümumi sürətinə birbaşa təsir göstərir.

Müasir sistemlərdə ən çox istifadə olunan həll M.2 yuvalarıdır. M.2 interfeysi vasitəsilə qoşulan NVMe SSD-lər ənənəvi SATA SSD-lərlə müqayisədə dəfələrlə yüksək məlumat ötürmə sürəti təqdim edir. Bu da əməliyyat sisteminin daha sürətli açılmasına, proqramların daha tez yüklənməsinə və faylların daha qısa müddətdə köçürülməsinə imkan yaradır. SATA portları isə əsasən SATA SSD və HDD disklərin qoşulması üçün istifadə olunur. Böyük həcmli məlumatların saxlanılması üçün HDD-lər hələ də geniş istifadə edilir və buna görə də SATA portlarının sayı bir çox istifadəçi üçün vacib amil hesab olunur.

Gaming kompüterlərdə istifadə olunan ana platalar

Form factor

Ana platalar müxtəlif form faktorlarında istehsal olunur və hər korpus bütün ölçüləri dəstəkləmir. Buna görə də sistem yığarkən həm ana platanın, həm də korpusun texniki xüsusiyyətlərini yoxlamaq vacibdir.

ATX ən geniş istifadə olunan gaming ana plata formatıdır. Böyük ölçülü korpuslarda istifadə edilir və yüksək performanslı sistemlər üçün nəzərdə tutulur. Əsas üstünlükləri 4 ədəd RAM slotlu (bəzi modellərdə daha çox) olması, daha çox PCIe slotu, bir neçə M.2 SSD dəstəyi və güclü VRM sistemidir. RTX 4070 / RTX 4080 / RTX 4090 kimi güclü videokart istifadə edənlər və yüksək FPS oyunlar üçün ideal seçimdir.

Micro-ATX isə daha kiçik ölçülü korpuslar üçün istifadə olunur. Qiymət və performans baxımından ən balanslı seçimlərdən biridir. Daha kompakt ölçü, əksər gaming komponentləri ilə uyğunluq və münasib qiymət üstünlüyüdür. Micro-ATX həm orta, həm də yüksək performanslı gaming sistemlərdə geniş istifadə olunur və qiymət-performans baxımından balanslı seçim hesab edilir.

Mini-ITX modelləri kompakt ölçülərinə baxmayaraq güclü sistemlərin qurulmasına imkan verir. Lakin adətən daha az RAM slotu və PCIe genişləndirmə imkanı təqdim edir.

Overclock nədir?

Overclock (sürətləndirmə) — prosessorun, videokartın və ya RAM yaddaşının istehsalçı tərəfindən təyin edilmiş standart işləmə tezliyindən daha yüksək tezlikdə işlədilməsi prosesidir. Bu üsul vasitəsilə komponentlərdən əlavə performans əldə etmək mümkündür. Məsələn, prosessor standart olaraq 4.5 GHz tezlikdə işləyirsə, overclock vasitəsilə bu göstərici daha yüksək səviyyəyə qaldırıla bilər. Nəticədə oyunlarda, qrafik proqramlarda və digər performans tələb edən tətbiqlərdə daha yüksək sürət əldə olunur.

Ana plataların hamısı overclock dəstəkləmir. Bu xüsusiyyət əsasən yüksək səviyyəli chipsetlərdə mövcuddur. AMD platformasında B650, X670 və X870 chipsetləri overclock imkanları təqdim edir. X670 və X870 isə daha geniş funksionallığa malik premium həllər hesab olunur. Intel platformasında isə Z790 və Z890 chipsetləri prosessor overclock üçün nəzərdə tutulub.

Ən çox istifadə olunan chipsetlər

Chipset ana platanın imkanlarını müəyyən edən əsas komponentlərdən biridir. Fərqli chipsetlər prosessor uyğunluğu, RAM dəstəyi, PCIe xətləri, overclock imkanları və genişləndirmə seçimləri baxımından bir-birindən fərqlənir.

Intel chipsetləri

AMD chipsetləri

Bu chipsetlər həm oyun, həm də iş sistemlərində performans, funksionallıq və qiymət baxımından ən balanslı seçimlər hesab olunur. Qısa desək, H610 və A520 büdcə sistemləri üçün, B760 və B650 orta səviyyəli gaming üçün, Z790 və X670 isə yüksək performanslı sistemlər üçün nəzərdə tutulub.

Dual Channel RAM nədir və niyə vacibdir?

Dual Channel texnologiyası — iki RAM modulunun eyni anda paralel şəkildə işləməsini təmin edən yaddaş arxitekturasıdır. Bu texnologiya vasitəsilə prosessor RAM-dan məlumatları daha geniş kanal üzərindən qəbul edir və yaddaş məlumat ötürmə sürəti artır.

Məsələn, 16 GB RAM istifadə etmək istəyən zaman 1 ədəd 16 GB modul əvəzinə 2 ədəd 8 GB modul istifadə edildikdə Dual Channel rejimindən faydalanmaq mümkündür. Bu, xüsusilə oyunlarda, çoxsaylı proqramların eyni anda istifadəsində və performans tələb edən tətbiqlərdə daha yaxşı nəticələr verə bilər.

Ryzen və Intel üçün tövsiyə olunan platalar

Intel və AMD Ryzen prosessorları fərqli socket və chipsetlərdən istifadə etdikləri üçün onlara uyğun ana platalar da fərqlənir. Ana plata seçərkən ilk növbədə prosessorun hansı platformaya aid olduğunu müəyyən etmək lazımdır.

Intel Core 12-ci, 13-cü və 14-cü nəsil prosessorlar əsasən LGA1700 platformasında istifadə olunur. Yeni Intel Core Ultra masaüstü prosessorları isə LGA1851 socketindən istifadə edir.

AMD Ryzen prosessorları əsasən AM4 və AM5 socketlərinə malik ana platalarda istifadə olunur.

Əgər məqsəd oyun sistemidirsə, hazırda ən çox seçilən platformalar Intel B760 + Core i5/i7 və ya AMD B650 + Ryzen 5/Ryzen 7 kombinasiyalarıdır. Bu seçimlər performans və qiymət baxımından ən balanslı həllər hesab olunur.

Ana plata modelini necə oxumaq olar?

Ana plata modellərində model adından sonra gələn hərflər adətən həmin platanın seriyasını, ölçüsünü, funksiyalarını və təchizat səviyyəsini göstərir. Bu kodlar istehsalçıdan asılı olaraq dəyişir, amma ən çox istifadə olunan mənalar bunlardır:

Modeldə olan hərflərin ümumi mənaları

ASUS ana plata kodları

Məsələn: ASUS PRIME B760M-A WIFI