Notebooklarda süni intellekt dövrü: NPU, TOPS və Copilot+ PC texnologiyaları

Süni intellekt artıq yalnız internetdə istifadə etdiyimiz çatbotlarla məhdudlaşmır. Müasir notebooklarda da AI funksiyalarını daha sürətli və enerji baxımından səmərəli yerinə yetirmək üçün xüsusi aparat imkanları yaradılır. Videokonfranslarda səs-küyün azaldılması, görüntünün yaxşılaşdırılması, şəkillərin emalı və bəzi süni intellekt modellərinin birbaşa cihazda işlədilməsi bu imkanlara nümunədir.

Yeni nəsil notebook seçərkən Intel Core Ultra, AMD Ryzen AI, Snapdragon X, NPU, TOPS və Copilot+ PC kimi ifadələrlə tez-tez qarşılaşmaq mümkündür. Bəs bu texnologiyalar nə deməkdir? AI notebook adi notebookdan nə ilə fərqlənir və bu xüsusiyyətlərə görə əlavə pul ödəməyə dəyərmi?

NPU nədir və notebookda hansı işi görür?

Notebookun əsas hesablama komponentləri arasında CPU, GPU və NPU fərqli vəzifələri yerinə yetirir:

• CPU (Central Processing Unit) — əməliyyat sistemi, proqramlar və ümumi hesablama işlərini idarə edir.
• GPU (Graphics Processing Unit) — qrafika, oyunlar, video emalı və paralel hesablamalar üçün istifadə olunur. Bir çox AI modeli də GPU vasitəsilə sürətləndirilə bilər.
• NPU (Neural Processing Unit) — uyğun süni intellekt əməliyyatlarını xüsusi aparat vasitəsilə daha az enerji sərf etməklə yerinə yetirmək üçün hazırlanır.

Məsələn, onlayn görüş zamanı fonun bulanıqlaşdırılması və mikrofon səsindən arzuolunmaz səslərin təmizlənməsi kimi funksiyalar uyğun proqram və aparat dəstəyi olduqda NPU-da icra edilə bilər. Bu, CPU və GPU-nun digər tapşırıqlar üçün resurslarını saxlamağa, eyni zamanda enerji sərfiyyatını azaltmağa kömək edə bilər.

Lakin NPU-nun mövcudluğu bütün AI proqramlarının daha sürətli işləyəcəyi demək deyil. Bunun üçün proqramın həmin NPU-nu dəstəkləməsi və tapşırığın onun imkanlarına uyğun olması lazımdır.

TOPS nədir və AI performansını necə ölçürlər?

TOPS — Tera Operations Per Second ifadəsinin qısaltmasıdır. Bu göstərici prosessorun bir saniyə ərzində neçə trilyon əməliyyat yerinə yetirə bildiyini ifadə edir. Süni intellekt sahəsində TOPS göstəricisindən əsasən AI hesablamalarının nəzəri məhsuldarlığını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

Məsələn, NPU-su 40 TOPS göstəricisinə malik olan prosessor nəzəri olaraq saniyədə 40 trilyon əməliyyata çata bilər. Ancaq bu rəqəm real proqramın mütləq həmin sürətlə işləyəcəyi demək deyil. Nəticəyə proqram təminatı, istifadə olunan model, məlumatların formatı və yaddaş imkanları da təsir edir.

Notebook seçərkən vacib olan məqamlardan biri NPU TOPS ilə ümumi platforma TOPS göstəricilərini qarışdırmamaqdır. Bəzi istehsalçılar CPU, GPU və NPU-nun AI hesablama imkanlarını birlikdə göstərirlər. Bu rəqəm yalnız NPU-nun göstəricisindən yüksək ola bilər və onları birbaşa müqayisə etmək düzgün deyil.

TOPS göstəricisini belə yadda saxlamaq olar:

• Daha yüksək TOPS — uyğun şərtlərdə daha çox AI hesablama potensialı deməkdir.
• Eyni TOPS, fərqli nəticə — iki prosessor eyni göstəriciyə malik olsa da, real proqramlarda fərqli performans göstərə bilər.
• TOPS hər şey demək deyil — prosessorun ümumi gücü, RAM, GPU, soyutma və proqram uyğunluğu da əhəmiyyətlidir.

Odur ki, yalnız ən yüksək TOPS rəqəminə görə notebook seçmək əvəzinə, cihazın hansı AI proqramlarını dəstəklədiyini və bu funksiyaların sizin üçün nə qədər faydalı olacağını qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur.

Copilot+ PC nədir və adi notebookdan nə ilə fərqlənir?

Əsas tələblərdən biri NPU-nun ən azı 40 TOPS AI hesablama gücünə malik olmasıdır. Bununla yanaşı, Copilot+ PC cihazları üçün yaddaş, saxlama qurğusu və digər sistem tələbləri də mövcuddur.

Bu fərq vacibdir: NPU olan hər notebook Copilot+ PC deyil. Bəzi prosessorlarda NPU mövcud olsa da, onun performansı və ya cihazın digər göstəriciləri Microsoft-un tələblərinə uyğun gəlməyə bilər.

Copilot+ PC kateqoriyasının üstünlüklərinə aşağıdakılar daxildir:

• Uyğun Windows AI funksiyalarından istifadə imkanı.
• Dəstəklənən tapşırıqlarda AI hesablamalarının bir hissəsini birbaşa cihazda yerinə yetirmək.
• Müəyyən funksiyalarda bulud xidmətlərindən asılılığı azaltmaq.
• Enerji baxımından səmərəli yerli AI emalından yararlanmaq.

Bununla belə, bütün AI funksiyaları internet bağlantısı olmadan işləməyə bilər. Bəzi imkanlar konkret proqramdan, Windows versiyasından, dil dəstəyindən və regiondan asılıdır. Buna görə notebook almamışdan əvvəl ehtiyac duyduğunuz funksiyanın həmin cihazda həqiqətən mövcud olduğunu yoxlamaq lazımdır.

Intel Core Ultra, AMD Ryzen AI və Snapdragon X: əsas fərqlər

Intel Core Ultra

Bu prosessor ailəsinin bir çox müasir modelində Intel AI Boost adlı NPU mövcuddur. Məsələn, Core Ultra 7 256V modelinin NPU göstəricisi 47 TOPS-dur. Bu, uyğun proqramlarda yerli AI emalı üçün nəzərdə tutulub.

AMD Ryzen AI

Ryzen AI ailəsi NPU vasitəsilə AI əməliyyatlarını sürətləndirməyə yönəlib. Məsələn, Ryzen AI 300 seriyasının uyğun modellərində NPU göstəricisi 50 TOPS-a qədər çata bilər. Dəqiq göstərici prosessor modelindən asılıdır.

Qualcomm Snapdragon X

Snapdragon X seriyası Windows notebooklarında enerji səmərəliliyi və yerli AI imkanları ilə seçilir. Snapdragon X Elite və X Plus prosessorları Copilot+ PC cihazlarında istifadə olunan platformalar arasındadır. Proqramların ARM arxitekturası ilə uyğunluğunu da nəzərə almaq lazımdır.

Bu prosessorların hamısını yalnız TOPS göstəricisinə görə sıralamaq düzgün olmaz. Notebookun ümumi performansı, batareya müddəti, soyutma sistemi, ekranı və proqram uyğunluğu da seçimə təsir edir.

AI notebook hansı işlərdə faydalıdır?

Süni intellekt funksiyalarının faydası istifadəçinin gördüyü işdən asılıdır. Bəzi imkanlar gündəlik istifadədə hiss olunur, digərləri isə yalnız xüsusi proqramlarla işləyən istifadəçilər üçün əhəmiyyətlidir.

• Onlayn görüşlər: uyğun proqramlarda fonun bulanıqlaşdırılması, səs-küyün azaldılması və görüntünün yaxşılaşdırılması.
• Mətnlə işləmək: dəstəklənən tətbiqlərdə mətnlərin xülasəsini hazırlamaq, yazıları redaktə etmək və məzmun yaratmaq.
• Şəkil və video emalı: bəzi yaradıcı proqramlarda AI əsaslı alətlərin sürətləndirilməsi.
• Tərcümə və nitqin emalı: uyğun funksiyalarda danışığın mətnə çevrilməsi və real vaxt tərcüməsi.
• Proqramlaşdırma: uyğun lokal modellər və proqramlaşdırma alətləri vasitəsilə bəzi kodlaşdırma tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi.

Burada vacib bir fərq var: bu funksiyaların hamısı yalnız NPU tələb etmir. Bəziləri CPU və ya GPU-da, digərləri isə internet vasitəsilə bulud serverlərində işləyə bilər. AI notebookun üstünlüyü dəstəklənən tapşırıqların bir hissəsini cihazın özündə səmərəli şəkildə yerinə yetirmək imkanındadır.

AI notebook almağa dəyərmi?

AI notebook seçimi zamanı əsas sual cihazda NPU-nun olub-olmaması deyil, həmin texnologiyadan nə qədər istifadə edəcəyinizdir.

Əgər notebooku əsasən internet, Word, Excel və gündəlik işlər üçün alırsınızsa, daha güclü NPU üçün əlavə pul ödəmək mütləq deyil. Bu halda prosessorun ümumi performansı, RAM, SSD, ekran və batareya daha vacib ola bilər.

Əksinə, AI funksiyalarından müntəzəm istifadə edirsinizsə, lokal modellərlə işləməyi planlaşdırırsınızsa və ya yeni Windows AI imkanlarından yararlanmaq istəyirsinizsə, NPU göstəricisini seçim meyarlarına əlavə etmək məntiqlidir.